DUT AĞACI KADAR CÖMERT

01 07 2020
2007 kez okundu
aydinliddo@gmail.com

Bizim siteye komşu bir kamu arazisinde üç tane dut ağacı var. İkisi beyaz dut ve çok yaşlı. Bakımsız ortaları yaşlılıktan çürümüş oyulmuş. Her yıl güçlü rüzgârda bir dalı kopar. Bir de karadut var, o diğerlerine göre daha genç ve her yıl dut verir. Salkım saçak dutlar aşağıya doğru sarkar.
Karadut ağacı çok cömert ve verimli, her gelen geçen abanır, dut alır yer gider. Bazıları poşetlere koyar eve götürür. Geçenlerde bizim komşu kadınlara sordum. Ne yapıyorsunuz duttan? Yanıt hazır; “Yiyoruz, reçel, pestil, marmelat, pekmez, yaptık. Bir kısmının suyunu çıkardık içiyoruz. Kalanını da kurutacağız.” Kadınlarımız çok yaratıcı ve becerikli doğrusu.
Dut ağacı nimetleri saymakla tükenmeyecek kadar, çok faydalı bir meyve. Yaprağını ipek böceği tırtılları yiyor, ipeğin kozasını örüyor. Gün olur kesmek gerekirse, çeşitli dekor süslemeler bir yana, ahşap gövdeli müzik aletleri yapımında en tercih edilen ağaç türü. Halk ozanımız Aşık Veysel sazıyla söyleşirken, şöyle demişti;

“Sen petek misali Veysel de arı
İnleşir beraber yapardık balı
Ben bir insanoğlu sen bir dut dalı
Ben babamı sen ustanı unutma”

Dede Korkut hikâyelerinde kopuzu kutsallık atfedilen önemli bir çalgı olarak görürüz. Azerbaycan, Özbekistan ve Türkmenistan da yaygın olarak kullanılan ‘dutar’ çalgısının gövdesi dut ağacından telleri ise ipektendir.”*
12. Yüzyıl'da Çin'den getirilmiş dut ağaçları. Aslında ipek böceği üretimi için düşünülüyormuş, fakat daha sonra meyvesinin lezzeti anlaşılmış. Yaprağından kerestesine, hatta talaş tozuna kadar kullanım alanı olan, her zerresi değerlendirilen dut, gerçekte olağanüstü bir ağaçtır.
Ukrayna dönüşü Sayın Cumhurbaşkanı, “Covid 19’a karşı tedbirleriniz nedir?” sorusuna, “Ben her sabah bir kaşık dut pekmezi alırım” gibi biraz alaycı yanıt vermiştir. Evet, dut pekmezi besleyici fakat Covid 19’a karşı doğrudan bir ilaç falan değildir elbette.
Dut ağacı bütün din ve inançlarda da önemsenmektedir. İncil ve Tevrat’ta doğrudan adı ile geçmekte. Müslümanlıkta Hz. Muhammet; incirin Cennet meyvelerinden olduğunu övmüş; “İncir yiyin. Eğer Cennet’ten inen bir meyve olduğunu söylese idim, bunun incir olduğunu söylerdim. Çünkü Cennet meyvelerinin çekirdeği olmaz” demiştir. Dut ağacı suyu sevdiği için, susuz topraklarda yetişmiyor. Ancak incir de çekirdeksiz ‘Dutgiller’ familyasındandır.
“Hak Ahmet Sultan adlı ermiş bir kişi Hacı Bektaş Dergahı’nın eşiğine baş kısmı yanmış bir dut ağacı diker. Ağaç bugün de oradadır ve tepesi yanmış bulunmaktadır. Bu karadut için Hacı Bektaş-ı Veli’nin, ‘Bu ağaç dut verdikçe bilesiniz Anadolu bizimdir…’” dediği rivayet edilir. **
Mevlana; Dut ağacının yaprağından da ipek kumaş dokurlar” diyerek dut ağacını önemsemiştir.
“Yunan mitolojisinde de dut belirli bir üne sahiptir. Mitoloji Sözlüğü’nde şair Ovidius’un ağzından aktarılan efsaneye göre dut ağacı, Pyramus ve Thisbe isimlerindeki sevgililerin buluşma yeridir. Fakat tam buluşacakları saatte genç kız, ağzı kanlı bir aslan görür, korkudan kaçarken sırtındaki örtüyü düşürür ve aslan bu örtüyü parçalar. Gelen Pyramus görünen tüm kanıtlar sevgilisinin öldüğüne işaret ettiği için kılıcını çeker, dut ağacının yanına gider ve kılıcı göğsüne saplar. Fışkıran kanlar ağaçtaki dutları karaya boyar. Thisbe geri döndüğünde sevgilisini kanlar içinde görür. O kadar çok ağlar ki, gözyaşları ağacın gövdesine oradan da yapraklara ulaşır. Tanrılar Piramos’un kanını dutun meyvesine, Tisbe’nin gözyaşlarını da yapraklarına vererek, o büyük aşkı karadutla ölümsüzleştirirler. O günden bugüne ele bulaşan karadut lekesini, yine karadutun yaprağından başka hiçbir şey temizleyemez.”***
Dut o kadar yaşamımıza girmiş ki; “Dut gibi olmak... Dut yemiş bülbüle dönmek... Dut yaprağı açınca soyun, döktüğünde giyin” gibi atasözlerine girmiştir.

Ünlü öykü yazarımız Sait Faik’in ilk öyküsü ‘İpekli Mendil’dir. Sait Faik, ‘İpekli Mendil’de, Bursa İpek Fabrikası'na, parası olmadığı için sevgilisine ipekli mendil çalmaya gelen, küçük bir hırsızı anlatır. Mendili çalan küçük hırsız kaçarken ikinci kattan dut ağacının dalına atlar, ordandan yere düşer. Ölmek üzereyken sıkılı avucunu açtıklarında “İpek mendil su gibi fışkırır.” Gerçek ipek öyledir.
Pandemi döneminde ülkesi için askerlik yapan, oy veren, vergi veren ‘milletine’ 5 maskeyi veremeyen iktidar, keşke dut ağacı kadar bereketli, dut ağacı kadar verimli, dut ağacı kadar cömert olabilseydi halkına karşı, şimdi; “Dünya bizi kıskanırdı.”

*** Göbeklitepe’nin Kutsal Vakfı DUT kitabı

Whatsapp
google_160x600